Hoe we aan de helm gingen

Door Redactie in Classic & Retro, zaterdag 28 Apr 2018 13:04
Van krijgers met knuppel of bijl tot piloten hoog in de lucht: de evolutie van onze helm is al duizenden jaren bezig. francoise hardy grand prix helm

In Classic & Retro nummer 11 schrijft Fanta Voogd over de bijzonder ontwikkeling van de helm. Wat ooit begon als verdedigingsmiddel tegen klappen van knotsen werd door de loop der eeuwen een vorm van bescherming tegen gevaren op de weg. Wist je dat het pas sinds 1972 verplicht is om een helm te dragen in Nederland?

Tekst: Fanta Voogd

Gezien vanuit het huidige perspectief is het moeilijk te begrijpen dat we het verkeersslagveld dat na de Tweede Wereldoorlog is ontstaan zo lang hebben aanvaard als een onvermijdelijke natuurramp. In de jaren zestig, toen gemotoriseerd verkeer binnen het bereik kwam van zo’n beetje de gehele bevolking, stortten we ons als lemmingen in het verkeer. Het jaarlijkse aantal dodelijke slachtoffers liep op tot rond de 3.000, om in 1972 te pieken met 3.264 doden (in 2016 waren dit er 629). Naderhand bleek dat met een paar simpele maatregelen veel leed kon worden voorkomen. 

Wat opvalt is dat de helmplicht voor motorrijders op weinig weerstand stuitte. Op 18 februari 1971 kondigde premier Piet de Jong aan dat motorrijders vanaf 1 juni 1972 een helm moesten dragen. In de ingezonden-brievenrubriek van MOTOR kreeg de maatregel vooral bijval. Alleen de heer L. Voskuilen uit Amsterdam sprak van een ‘zwarte dag!’. De brievenschrijver (die al 35 jaar ‘bewust’ zonder helm reed) klaagde dat hij op zijn gehoor reed en dat hij met helm als een ‘bange haas’ op zijn Norton zat. In een nuchter naschrift vertelde de redactie dat het bij de helmplicht niet alleen draaide om ‘bescherming tegen zichzelf’, maar ook om de bescherming ‘van u en van de andere Nederlandse belastingbetalers’ tegen de financiële gevolgen van ‘blijvende invaliditeit’. 

Op de achtergrond van de soepele invoering speelde het feit dat in de alledaagse praktijk van 1970 het overgrote deel van de motorrijders al een helm droeg. Die wisten intuïtief allang wat onderzoek keer op keer aantoont: door het dragen van een helm neemt de kans op een dodelijke afloop van een motorongeluk af met 42 procent, en de kans op ernstig hoofdletsel met ongeveer 69 procent.

De invoering van de helmplicht voor brommerrijders had veel meer voeten in aarde. Die maatregel werd ingeluid door de campagne ‘Valhelm Hoofdzaak’ van Veilig Verkeer Nederland (1973). De weerstand  kwam niet alleen van het onvolgroeide puberbrein, maar vaak uit onverwachte hoek en met soms onnavolgbare argumenten. Spakenburgse vrouwen keerden zich ertegen omdat ze dan op de brommer geen oorijzers meer konden dragen. Anderen waren tegen omdat er voor peuters geen passende helmen werden gemaakt, waardoor die niet langer achterop zouden kunnen zitten. Opmerkelijk is dat zelfs de ANWB vond dat een maatregel die mensen tegen zichzelf in bescherming neemt een te grote ingreep is op de individuele vrijheid. De helmplicht voor brommerrijders zou – met veel vertraging – pas op 1 januari 1975 van kracht worden. Het jaarlijkse aantal brommerdoden (inclusief snorfietsers) is vanaf het recordjaar 1971 (601 doden!) geleidelijk gedaald tot 34 in 2016. Het aantal dodelijke motorslachtoffers per jaar is minder spectaculair gedaald: van 137 doden in recordjaar 1977 tot 44 in 2016. 

Het gehele verhaal waarin met name de evolutie van de helm wordt bekeken lees je in Classic & Retro nummer 11. Classic 7 Retro ligt in de betere boekhandel maar je kunt hem ook bestellen op de website.

Gerelateerde artikelen